Selanik’te çocukluktan baþlayan arkadaþlýk, önce silah arkadaþlýðýna sonrasýnda cumhuriyetle birlikte ayný ideallerin peþinde yürüyen yarým asýrlýk dostluða ve ölene kadar süren kardeþliðe dönüþtü. Aralarýndaki dostluk o kadar büyüktü ki biri öldüðünde diðeri de hayata veda etmek istedi…

Veda, ölüme meydan okuyan bir kuþaðýn hikayesi. Filmde sadece Atatürk’ün hayatý anlatýlmýyor, ayný zamanda bir döneme ýþýk tutuluyor, filmde dostluk, savaþ, aþk, sevgi gibi konular ‘insan olmak’ çerçevesinde tekrar ele alýnýyor. “Veda” Salih Bozok’un anlatýmýyla, bu dostluðun, Atatürk’ün hayatýnýn dönüm noktalarýnýn, vataný kurtarmak için ölüme meydan okuyan bir kuþaðýn komutanýnýn hikayesi…

Yýllardýr söylediðim, merak ettiðim ve birçok insanýn da dillendirdiði bir konu ile baþlayalým. Amerika örneði gözümüzün önünde duruyor. Bir Vietnam savaþý ile yýllarca süregelen bir sektör yarattýlar. Vietnam ile ilgili her detayý (kendi bakýþ açýlarýndan) bütün dünyaya öðrettiler.

Biz ise dünya tarihine geçmiþ, taraflý, tarafsýz herkesin (hemen hemen herkesin) güçlüðünü ve mucizelerini kabul ettiði bir Kurtuluþ Savaþý verdik. Bu savaþta ve sonrasýnda kurulan cumhuriyette de ülkemizin baþýnda -bazý at gözlüklüler hariç- tüm dünyanýn kabul ettiði tarihin en büyük liderlerinden birisi Mustafa Kemal Atatürk vardý.

Sinema gibi kitleleri etkileme ve hitap etme gücüne sahip olan bir sanat dalýnda maalesef yeteri kadar aktif olamadýk. Az önce söylediðim gibi Amerika’nýn Vietnam savaþý ile ilgili yaptýklarýna bakýn, birde bizim bugüne kadar yapamadýklarýmýza. Birkaç iyi niyetli fakat baþarýsýz çalýþma ve kötü niyetlerle yapýldýðý belli olan bir iki çalýþma. Hepsi bu kadar.

Açýkçasý Zülfü Livaneli’nin filmini izlemeye giderken ne bulacaðýmý bilmiyordum. Ýyi niyetli ve sonuçsuz bir çabamý, yoksa hiç tahmin etmesem de, kötü niyetli uðraþýlar mý?

Yazýmýn baþlýðý iþte tam da bu sebepten dolayý “Veda” Ya da Merhaba. Merhaba Zülfü Livaneli. Eline saðlýk nihayet tekrar senin filmini izleme þansýný bizlere verdin. Merhaba Türk Sinemasý. Umarým bundan sonra bazý çýkarlar için deðil Cumhuriyet tarihimizi daha iyi anlatmak için filmler yapmaya baþlarsýnýz.

Gelelim filme. Yukarýda yazdýklarýmdan da anlayacaðýnýz gibi filmi gerçekten çok beðendim. Önce teknik detaylardan biraz bahsedeyim. Peter Steuger’in Görüntü Yönetmenliði yaptýðý film, doðru kullanýlan renkleri, filtreleri, ýþýðý ile çok çarpýcý baþlýyor ve son sahneye kadar sürüyor. Özellikle sahnelerin duygusuna uygun renk ve ýþýk kullanýmý son derece baþarýlý.

Bununla ilgili iki sahneyi örnek vermek istiyorum. Birincisi, Mustafa Kemal’in Ýstanbul’da evde annesine, savaþa baþlamak üzere olduðunu söylediði sahne. Burada çekilen uzun planda da muhtemelen Livaneli, sahnenin bir tabloyu andýran güzelliðini bozmak istememiþ ve devam etmiþ. Bence de çok iyi yapmýþ. Ýkincisi ise Mustafa’nýn 6-7 yaþýndayken sokakta, Salih Bozok ile olduðu sahneler. Bu sahneleri izlerken, Ýtalyan Yeni Gerçekçilerinin filmlerini izliyormuþ duygusuna kapýldým.

Filmin hemen hemen tüm sahneleri çok gerçekçi ve çok baþarýlý çekilmiþ. Savaþ sahneleri, göç sahneleri hepsi son derece gerçekçi ve baþarýlý sahneler olmuþ. Müzikler, zülfü Livaneli ustaya yakýþýr kalite. Her sahneyi hem görsel hem de iþitsel olarak yaþamak çok daha etkileyici bir atmosfer yaratýyor.

Filmin en büyük baþarýlarýndan birisi de hiç kuþkusuz kostüm ve makyajlar. Dönem filmlerinin en büyük zorluklarýndan olan kostüm seçimi ve hazýrlanmasý “Veda” filminde bir sorun olmaktan çýkmýþ. Kostümler en ince detayýna kadar düþünülüp hazýrlanmýþ. Böyle bir filmde bu tür bir hata zaten affedilmez olurdu. Makyajlarda çok baþarýlý bulduðum bir çalýþma bu film için. Özellikle Atatürk’ün hasta yataðýnda son saatlerinde yatarken gördüðümüz oyuncu neredeyse gerçek Atatürk gibiydi. Ýlk sahnede bunu görmekte seyirciyi filme daha duygusal olarak baðladý.

Oyuncu demiþken, oyunculuklara bakalým. Tüm oyuncular gerçekten çok baþarýlýydý. Hepsi rolünün hakkýný vermiþ. Hatta Mustafa Kemal Atatürk’ü canlandýran Sinan Tuzcu, Salih Bozok u canlandýran Serhat Mustafa Kýlýç, Fikriye yi canlandýran Özge Özprinçci ve Mustafa Kemal Atatürk’ün 6-7 yaþlarýný canlandýran Fikret Kaðan Olcay ayrý bir takdiri hak ediyorlar.

Fakat belirtmem gerekir ki, oyuncu seçiminde çok ciddi bir risk alýnmýþ. Nedir bu risk? Günümüzün popüler komedi dizilerinde rol alan kimi oyuncularýn seçilmesi çok ciddi bir riskti film için. Ýzleyenlerin kafasýna komedi dizileri ile yerleþmiþ olan oyuncularýn böylesi bir filmde, böylesi rollerin altýndan kalkamama ihtimalleri vardý. Bu durum ayný zamanda oyuncular için de ciddi bir sýnav. Ýyi bir oyuncunun her rolde baþarýlý olacaðý felsefesini düþünürsek, bu filmde dizilerdeki kimliklerinden sýyrýlýp bu role seyirciyi ikna etmeleri gerekiyordu. Sonuçta ne mi oldu? Bence hepsi sýnavý baþarýyla geçti.

Son olarak öykü ve iþleyiþe bakarsak, Salih Bozok’un öyküyü, mektupla oðluna anlatmasý dinamik ve baþarýlý bir üslup olmuþ. Bence en dikkat çekici noktalardan birisi Atatürk’ün hayatý anlatýlýrken, Salih Bozok’un bakýþý ile simgesel bir anlatým kullanýlmýþ. Çok eleþtirileceðini tahmin ettiðim bir sahne var filmde. Mustafa Kemal, genç bir subay adayýyken mahalledeki çocuklarla oyun oynamasý ve birdirbir oyununda eðilmeyi reddedip herkesi savaþ oyunu oynamaya ikna ettiði sahne. Burada iki önemli nokta var birincisi bu olay Salih Bozok’un anýsý. Yani Mustafa Kemal’in liderlik özelliðine þahit olduðu, gözünde Mustafa Kemal’i çok önemli bir yere koyduðu bir aný. Atatürk’ün ölümüyle intihar etmeye gidecek kadar olan yolun belki de baþlangýcý. Ýkinci nokta ise, genç subay adayý, subay þapkasýný duvara býrakýp-detay çekimi de var- sivillerle savaþ oyunu oynuyor, týpký yýllar sonra þapkasýný býrakýp sivil halkla gerçekleþtireceði Kurtuluþ Savaþý gibi.

Yine senaryonun en önemli noktalarýndan birisi ise, Atatürk’ün çok baþarýlý bir asker, çok iyi bir lider ve devlet adamý olmasý kadar insani özellikler taþýyan bir birey olduðunun da altýnýn çizilmesi. Aþklarý, hatalarý ve diðer insani özellikleri, art niyet olmadan filmde bahsedilince, her þey çok daha gerçek oluyor.

Sonuç olarak, umarým “Veda” Türk Sinemasý için Atatürk, Kurtuluþ Savaþý ve Cumhuriyet’in kuruluþ süreci ile ilgili yapýlacak çalýþmalara yol açmýþ olsun. Yüzlerce, binlerce ayrý konunun, dramýn yer aldýðý o dönemde yeni yeni filmler çýkarabiliriz.

Öyleyse Merhaba Yeni Türk Sinemasý…

Hepinize Ýyi Seyirler…